Χαρτογράφηση τοπίου: Νομολογία & Πρακτικές

Τα βασικά αιτήματα του Ευρωκοινοβουλίου συνοψίζονται στα εξής:

• Υποχρεωτική διαφάνεια: Οι πάροχοι AI πρέπει να τηρούν αναλυτικά αρχεία και να δημοσιοποιούν λεπτομερείς καταλόγους με τα προστατευόμενα έργα που χρησιμοποιούν για την εκπαίδευση των LLMs.
• Δίκαιη αμοιβή: Οι δημιουργοί πρέπει να αμείβονται δίκαια και αναλογικά για τη χρήση των δεδομένων τους από τα μοντέλα παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης έργων παρελθόντων ετών.
• Δικαίωμα εξαίρεσης (opt-out): Οι κάτοχοι πνευματικών δικαιωμάτων πρέπει να διατηρούν τον έλεγχο και να μπορούν να εξαιρούν τα έργα τους από την εξόρυξη δεδομένων για την εκπαίδευση μοντέλων AI.
• Ανθρώπινη δημιουργία: Περιεχόμενο που παράγεται εξ ολοκλήρου από Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα πρέπει να προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα.
• Μαχητό τεκμήριο παραβίασης: Σε περίπτωση που ένας πάροχος AI δεν συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις διαφάνειας, να ενεργοποιείται τεκμήριο ότι έχει παραβιάσει τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, φέροντας ο ίδιος το βάρος της απόδειξης.

Νέα δικαιώματα εκμετάλλευσης για τη χρήση Tεχνητής Νοημοσύνης – οι σημαντικότεροι Οργανισμοί Συλλογικής Διαχείρισης της Τσεχίας (OSA και Intergram) τροποποίησαν την πολιτική τους σχετικά με τα δικαιώματα εκμετάλλευσης, με ισχύ από το 2026, θεσπίζοντας νέες πληρωμές για τη χρήση έργων που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα σε συνάρτηση με την τεχνητή νοημοσύνη (AI). Οι ρυθμίσεις αυτές αφορούν, τόσο την αναπαραγωγή έργων για σκοπούς μηχανικής εκμάθησης, όσο και την παραγωγή περιεχομένου (output generation). Το ποσοστό των δικαιωμάτων ορίστηκε σε υψηλό επίπεδο – στο 9% του ετήσιου κύκλου εργασιών της υπηρεσίας που πραγματοποιεί μηχανική εκμάθηση ή/και παράγει περιεχόμενο μέσω παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (GenAI).

Διαβάστε περισσότερα...

Η αγωγή της Koda βασίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες:

Συναίνεση:

Οι προγραμματιστές ΤΝ πρέπει να αποκτήσουν σαφείς άδειες χρήσης πριν χρησιμοποιήσουν έργα που δημιουργήθηκαν από ανθρώπους για την εκπαίδευση μοντέλων GenAI.

Διαφάνεια:

Οι εταιρείες τεχνολογίας πρέπει να αποκαλύπτουν το αρχικό υλικό που χρησιμοποιείται στα δεδομένα εκπαίδευσης τεχνητής νοημοσύνης τους αντί να βασίζονται σε μη επαληθευμένους αλγόριθμους "μαύρου κουτιού"

Αμοιβή:

Οι δημιουργοί πρέπει να αποζημιώνονται δίκαια για τη χρήση της πνευματικής τους ιδιοκτησίας, καθώς τα εργαλεία γενετικής τεχνητής νοημοσύνης παράγουν πλέον μουσική που ανταγωνίζεται άμεσα τους ανθρώπινους καλλιτέχνες.
Η νομική ενέργεια της Koda αναδεικνύει μία σοβαρή οικονομική απειλή: Οικονομική έκθεση που ανατέθηκε από τον εθνικό κλάδο εκτιμά ότι η μη εξουσιοδοτημένη ΤΝ θα μπορούσε να κοστίσει στη μουσική βιομηχανία της Δανίας έως και 28% των ετήσιων εσόδων της μέχρι το 2030.
Η κίνηση της KODA ευθυγραμμίζεται με μια ευρύτερη παγκόσμια πίεση από τους κατόχους δικαιωμάτων που απαιτούν αυστηρότερα πρότυπα για τις υπηρεσίες ΤΝ.

Η συζήτηση στη Δανία σχετικά με τη χρήση υλικού που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα για την εκπαίδευση μοντέλων παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης εξελίσσεται, μετατοπίζοντας την εστίασή της από το εάν οφείλεται αποζημίωση στους δημιουργούς, στον προσδιορισμό της δομής και των λεπτομερειών ενός συστήματος αμοιβής.

Η συζήτηση φαίνεται να επικεντρώνεται σε μια σειρά από συστήματα αμοιβής, τρία από τα οποία αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής:

Πρώτον, προτείνεται ένας μηχανισμός εξαίρεσης ως τρόπος αδειοδότησης (ή απόκτησης συναίνεσης) της χρήσης προστατευόμενων έργων για εκπαίδευση στην Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η δεύτερη πρόταση είναι η κατάργηση της διάταξης για εμπορική εξόρυξη κειμένου και δεδομένων (TDM) υπέρ της εισαγωγής μιας νόμιμης άδειας για τη χρήση ενός έργου για την εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης.

Μια τρίτη επιλογή είναι η υπαγωγή του περιεχομένου που παράγεται από Τεχνητή Νοημοσύνη σε ένα είδος δικαιωμάτων που καταβάλλονται στην κοινότητα των δημιουργών.

Τιμολόγηση (Αμοιβές / Διανομή δικαιωμάτων)

Ειδικότερα, η ομάδα εισηγείται ότι η εμπορική εκμετάλλευση και εξόρυξη δεδομένων (TDM) δεν πρέπει να γίνεται χωρίς άδεια και πληρωμή.

• Οι πάροχοι AI πρέπει να καταβάλλουν εύλογη αμοιβή στους κατόχους πνευματικών δικαιωμάτων.
• Η διαχείριση χρεώσεων και κατανομής αυτών των εσόδων προτείνεται να γίνεται μέσω διευρυμένων συλλογικών συστημάτων αδειοδότησης, διασφαλίζοντας ότι τα έσοδα θα φτάνουν στους δημιουργούς.

Διαδικασία Διαιτησίας

Για τη διευθέτηση διαφωνιών μεταξύ των παρόχων AI και των ΟΣΔ:

• Προτείνεται να δοθεί η εξουσία στο Συμβούλιο Αδειοδότησης Πνευματικών Δικαιωμάτων (Ophavsretslicensnævnet) να επιλύει διαφορές που σχετίζονται με τους όρους αδειοδότησης και το ύψος της αμοιβής.

Αναδρομικότητα χρήσης

Η συζήτηση για την αναδρομικότητα αφορά κυρίως το ήδη «εκπαιδευμένο» υλικό:

• Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ, η εξαίρεση για σκοπούς εξόρυξης κειμένων και δεδομένων επιτρέπεται, εκτός εάν οι δημιουργοί έχουν δηλώσει ρητά την επιφύλαξή τους (opt-out).
• Για περιπτώσεις μαζικής χρήσης πριν από την εφαρμογή νέων κανονισμών, υπάρχει έντονη συζήτηση (όπως καταγράφεται σε ανοιχτές επιστολές οργανώσεων στη Δανία) για δίκαιες συμφωνίες που να καλύπτουν τη χρήση του υλικού σε αγορές της ΕΕ.

Βασικές λεπτομέρειες και κατευθύνσεις:

• Τεκμήριο Χρήσης: Σε οποιαδήποτε αστική διαδικασία, ένα προστατευόμενο έργο θεωρείται ότι έχει χρησιμοποιηθεί από τον πάροχο ενός μοντέλου GenAI, εφόσον υπάρχει μια «εύλογη ένδειξη» ανάπτυξης, προώθησης ή παραγωγής αποτελεσμάτων.
• Δυνατότητα Ανατροπής: Το τεκμήριο είναι μαχητό. Η εταιρεία AI μπορεί να το αντικρούσει αποδεικνύοντας ότι το συγκεκριμένο έργο δε χρησιμοποιήθηκε ποτέ για την εκπαίδευση, καταφεύγοντας ενδεχομένως σε δικαστική πραγματογνωμοσύνη.
• Στόχος του Νόμου: Η προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και η υποχρέωση των εταιρειών AI να διαθέτουν διαφανή αρχεία και λεπτομερή καταγραφή προέλευσης των δεδομένων τους.
• Πορεία της Νομοθεσίας: Οι εκπρόσωποι των πνευματικών δημιουργών και της μουσικής βιομηχανίας εξακολουθούν να πιέζουν για νομοθετική ολοκλήρωση.

Η δικαστική υπόθεση του ΟΣΔ GEMA εναντίον της Open AI βρίσκεται στο στάδιο της πρωτόδικης απόφασης, η οποία όμως δεν είναι ακόμα τελεσίδικη.

Ειδικότερα:

• Δικαστήριο & Ημερομηνία: Το Περιφερειακό Δικαστήριο του Μονάχου (Munich Regional Court), με απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2025 (Αριθμός Υπόθεσης 42 O 14139/24), έκανε δεκτές τις αξιώσεις της GEMA για ασφαλιστικά μέτρα, πληροφόρηση και αποζημίωση κατά δύο εταιρειών του ομίλου Open AI.
• Βασικό Σκεπτικό: Το Δικαστήριο έκρινε ότι η «απομνημόνευση» (memorisation) στίχων τραγουδιών στα γλωσσικά μοντέλα της Open AI συνιστά αναπαραγωγή, η οποία εμπίπτει στο δικαίωμα αναπαραγωγής βάσει του γερμανικού νόμου περί πνευματικών δικαιωμάτων (Sec. 16 UrhG) και της Οδηγίας InfoSoc.
• Τελευταίο Στάδιο: Η απόφαση αυτή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί νομικά (δεν είναι τελεσίδικη).

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική νομική διαμάχη στην Ευρώπη σχετικά με τα πνευματικά δικαιώματα και την ΤΝ. Η GEMA, ο γερμανικός ΟΣΔ, κατέθεσε αγωγή κατηγορώντας τη Suno για παράνομη χρήση προστατευμένων έργων χωρίς άδεια για την εκπαίδευση του μοντέλου της LMM, ενώ υποστηρίζει επίσης ότι το σύστημα μπορεί να αναπαράγει έργα που είναι πολύ κοντά στα αρχικά, όταν του δίνονται απλές προτροπές (prompts).

Για την επιβολή αυτού του μοντέλου στην αγορά, η GEMA έχει προχωρήσει σε σημαντικές νομικές ενέργειες:

1. Δικαστική νίκη κατά της OpenAI: Η GEMA πέτυχε μια ιστορική απόφαση στο Περιφερειακό Δικαστήριο του Μονάχου (GEMA v. OpenAI). Το δικαστήριο έκρινε ότι η αποθήκευση στίχων στα μοντέλα («απομνημόνευση») και η αναπαραγωγή τους, χωρίς άδεια συνιστά παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, υποχρεώνοντας τις εταιρείες να αναζητήσουν επίσημες άδειες.
2. Νομικές ενέργειες κατά της Suno AI: Ο Oργανισμός έχει ξεκινήσει αντίστοιχες δικαστικές διαδικασίες κατά της Suno AI για τη μη εξουσιοδοτημένη δημιουργία τραγουδιών “κλώνων” βάσει προστατευόμενων έργων.
3. Χάρτα AI (AI Charter): Παράλληλα με το μοντέλο αδειοδότησης, η GEMA δημοσίευσε μια χάρτα 10 αρχών, ζητώντας απόλυτη διαφάνεια στα δεδομένα εκπαίδευσης και προστασία της ανθρώπινης δημιουργικότητας.

Το Πρώτο Θέμα εντάσσεται στο πιλοτικό πρόγραμμα Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) της Google, αποτελώντας τον πρώτο ελληνικό εκδοτικό οργανισμό που συμμετέχει στην πρωτοβουλία αυτή. Το δημοσιογραφικό περιεχόμενο του Πρώτου Θέματος, βάσει της συμφωνίας, θα αξιοποιείται σε πραγματικό χρόνο στις εμπειρίες Τεχνητής Νοημοσύνης του Google News και στην εφαρμογή Gemini, προσφέροντας στους χρήστες πιο ακριβή και επικαιροποιημένη ενημέρωση.

Το πρόγραμμα στοχεύει στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει τη σύνδεση με το κοινό και να στηρίξει την υψηλής ποιότητας δημοσιογραφία και επικεντρώνεται στη δοκιμή πειραματικών λειτουργιών που σχεδιάζονται ώστε να ανταποκρίνονται στις συνήθειες των αναγνωστών.

Το Πρώτο Θέμα συμμετέχει μαζί με μια σειρά διεθνών εκδοτικών οργανισμών -όπως οι Der Spiegel, Financial Times, The Washington Post, The Guardian, El País, The Washington Examiner, Folha de S.Paulo, Infobae, Kompas, και The Times of India, μεταξύ άλλων- προκειμένου να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στην καλλιέργεια ενός κοινού με υψηλό βαθμό αλληλεπίδρασης.

Διαβάστε περισσότερα...

Η υπόθεση Like Company κατά Google (Υπόθεση C-250/25) εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) και βρίσκεται στο στάδιο της προφορικής διαδικασίας και της μελέτης από τον Γενικό Εισαγγελέα, με την οριστική απόφαση να αναμένεται το 2027

Σημαντικά Στάδια και Εξελίξεις:

• Παραπομπή (Απρίλιος 2025): Το Περιφερειακό Δικαστήριο της Βουδαπέστης (Ουγγαρία) υπέβαλε προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ.
• Ακροάσεις (Μάρτιος 2026): Το ΔΕΕ πραγματοποίησε την πρώτη ακροαματική διαδικασία, όπου εξετάστηκαν λεπτομερώς οι πρακτικές του Google Gemini.
• Η τρέχουσα φάση: Η υπόθεση βρίσκεται στη διαδικασία έκδοσης Προτάσεων από τον Γενικό Εισαγγελέα και στη συνέχεια διάσκεψης των δικαστών του ΔΕΕ για την τελική απόφαση.

Τα βασικά νομικά ερωτήματα που εξετάζονται:

• Αντιγραφή για εκπαίδευση (Training): Εάν η χρήση προστατευόμενων άρθρων για την εκπαίδευση του μοντέλου LLM αποτελεί πράξη αναπαραγωγής και αν εξαιρείται από τους κανόνες περί εξόρυξης κειμένων και δεδομένων (TDM).
• Αποτελέσματα chatbot (Output): Εάν η εμφάνιση περιεχομένου από δημοσιογραφικές σελίδες εντός των απαντήσεων του AI chatbot συνιστά «παρουσίαση στο κοινό» και παραβιάζει τα δικαιώματα των εκδοτών Τύπου σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/790.

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) δικαίωσε οριστικά την ιταλική ρυθμιστική αρχή τηλεπικοινωνιών, επιβεβαιώνοντας ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν το δικαίωμα να υποχρεώνουν τις μεγάλες πλατφόρμες (όπως το Facebook και το Instagram) να διαπραγματεύονται και να πληρώνουν δίκαιη αμοιβή στους εκδότες για τη χρήση των άρθρων τους.

Η απόσυρση και το επόμενο βήμα του θεσμικού διαλόγου χαρακτηρίζονται από τα παρακάτω:

• Αιτία Απόσυρσης: Οι οργανώσεις πνευματικής ιδιοκτησίας κατήγγειλαν ότι το προτεινόμενο σύστημα αδειοδότησης θα νομιμοποιούσε μαζικές και παράνομες χρήσεις έργων από τις εταιρείες AI. Παρά τη δυνατότητα opt-out (εξαίρεσης των έργων) που προέβλεπε ο νόμος, ο πολιτιστικός κλάδος θεώρησε τη ρύθμιση ανεπαρκή.
• Η Αφετηρία του Νόμου: Ήταν η πρώτη προσπάθεια στην Ευρώπη να εφαρμοστεί εθνικό πλαίσιο συλλογικής διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων ειδικά για την ανάπτυξη της ΤΝ γενικού σκοπού. Στόχος ήταν να παρακαμφθεί η αδυναμία σύναψης εθελοντικών ατομικών συμφωνιών με εκατομμύρια δημιουργούς.
• Τρέχουσα Πορεία (2026): Αντί για τις συλλογικές άδειες, το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ξεκινήσει διαδικασίες διαλόγου με τον κλάδο για την εξεύρεση βιώσιμων λύσεων. Παράλληλα, σε εθνικό επίπεδο, η Ισπανία προωθεί αυστηρούς κανόνες κατά των deepfakes και απαιτεί τη σήμανση του περιεχομένου AI με την επιβολή τεράστιων προστίμων για τους παραβάτες.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του μοντέλου περιλαμβάνουν:

• Κάλυψη Όλων των Σταδίων: Η άδεια δεν αφορά μόνο τα αρχικά στάδια εκπαίδευσης ενός AI μοντέλου, αλλά αποζημιώνει τους δημιουργούς και για τη χρήση των τελικών παραγόμενων έργων (output).
• Τεχνολογία Απόδοσης (Attribution): Το μοντέλο βασίζεται σε ανεξάρτητες πλατφόρμες εντοπισμού δεδομένων, όπως το Sureel. Έτσι, η μουσική που παράγεται από το AI μπορεί να ανιχνευθεί και να αποδοθεί στα αρχικά ανθρώπινα έργα που την επηρέασαν, επιτρέποντας την καταβολή πνευματικών δικαιωμάτων.
• Συνδυασμένη Αδειοδότηση: Παρότι η STIM εκπροσωπεί συνήθως μόνο τα πνευματικά δικαιώματα της μουσικής σύνθεσης, το πιλοτικό πρόγραμμα καλύπτει επιπλέον και τα δικαιώματα επί της ηχογράφησης (master rights) για έναν επιλεγμένο κατάλογο.
• Πιλοτική Φάση (Opt-in): Εφαρμόστηκε αρχικά με επιλεκτικές συμφωνίες, όπως αυτή με την πλατφόρμα Songfox. Καλύπτει έργα δημιουργών που έχουν δώσει τη ρητή συγκατάθεσή τους, με στόχο το πλαίσιο να επεκταθεί ευρύτερα μελλοντικά.
• Δομή Αμοιβών: Οι εταιρείες AI πληρώνουν ένα συνδυασμό προκαταβολικών αμοιβών και ποσοστών επί των εσόδων που προέρχονται από τη λειτουργία της υπηρεσίας τους ή τη διανομή του παραγόμενου περιεχομένου.

Η βρετανική κυβέρνηση έχει πλέον εγκαταλείψει επίσημα το αμφιλεγόμενο σχέδιό της για εισαγωγή ευρείας εξαίρεσης εξόρυξης κειμένου και δεδομένων (TDM) με δυνατότητα opt-out υπέρ των εταιριών ΤΝ. Η απόφαση αυτή ελήφθη ύστερα από τεράστιες αντιδράσεις της δημιουργικής βιομηχανίας της χώρας, οδηγώντας σε υπαναχώρηση από την αρχική της προτίμηση.

Τρέχουσα κατάσταση (2026):

• Επίσημο πόρισμα: Η κυβέρνηση δημοσίευσε τη σχετική έκθεση Report and Impact Assessment on Copyright and Artificial Intelligence, η οποία «παγώνει» τις αλλαγές, απορρίπτοντας το μοντέλο του opt-out.
• Εκκρεμότητα & "Wait-and-See": Δεν προωθείται καμία άμεση νομοθετική ρύθμιση. Η κυβέρνηση επιλέγει να μην λάβει θέση μέχρι να αξιολογήσει τις διεθνείς εξελίξεις, αφήνοντας περιθώριο για ανάπτυξη εθελοντικών συμφωνιών αδειοδότησης με πρωτοβουλία του ιδίου του κλάδου.
• Προστασία έναντι deepfakes: Αντί να χαλαρώσει το πλαίσιο, η κυβέρνηση εστιάζει στη διαφάνεια για τους δημιουργούς και εξετάζει ξεχωριστά μέτρα προστασίας για τα ψηφιακά αντίγραφα (deepfakes) και τους ανεξάρτητους δημιουργούς.

Βασικά Χαρακτηριστικά και Στόχοι:

• Δίκαιη Αποζημίωση: Εξασφαλίζει ότι οι συγγραφείς και οι εκδότες αποζημιώνονται δίκαια όταν τα έργα τους χρησιμοποιούνται από συστήματα ΤΝ, παρέχοντας μια λύση κυρίως για τους δημιουργούς που δεν διαπραγματεύονται εύκολα μεμονωμένες συμφωνίες.
• Νομική Εξασφάλιση: Προσφέρει στους προγραμματιστές ΤΝ έναν οικονομικά αποδοτικό και διαφανή τρόπο αδειοδότησης, προστατεύοντάς τους από παραβιάσεις πνευματικών δικαιωμάτων.
• Μοντέλο Opt-in: Λειτουργεί σε εθελοντική βάση (opt-in), πράγμα που σημαίνει ότι οι εκδότες πρέπει να επιλέξουν ρητά αν θα εντάξουν το περιεχόμενό τους στο πρόγραμμα προκειμένου να χρησιμοποιηθεί.
• Πλαίσιο: Το σχήμα αυτό λειτουργεί παράλληλα και συμπληρωματικά με πιθανές άμεσες συμφωνίες που μπορεί να κάνουν οι εκδότες απευθείας με τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης.

Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί μια απάντηση των Οργανισμών απέναντι στις αμφιλεγόμενες κυβερνητικές προτάσεις της Βρετανίας -που στη συνέχεια αποσύρθηκαν- για εξαιρέσεις που θα επέτρεπαν την εκπαίδευση μοντέλων ΤΝ, χωρίς την άδεια ή την αμοιβή των δημιουργών.

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Νορβηγίας και ο Oργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Kopinor συνεργάζονται για να καταστήσουν νόμιμα διαθέσιμα στο διαδίκτυο βιβλία, εφημερίδες και υλικό που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα, καθώς και για την εκπαίδευση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτή η συνεργασία επιτρέπει στους απλούς χρήστες με νορβηγικές διευθύνσεις IP να διαβάζουν δωρεάν χιλιάδες κείμενα, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δίκαιη αμοιβή των αρχικών συγγραφέων και εκδοτών.

Διαβάστε περισσότερα...