Πόσο επηρέασαν -όχι μόνο με τη μουσική τους- τα πολιτιστικά, τα πολιτικά και τα κοινωνικά δρώμενα. Με την ενσώματη παρουσία τους, με τον γραπτό και προφορικό τους λόγο, τις συνεργασίες, τις πράξεις, τις παρεμβάσεις τους. Δεν ήταν τέλειοι, δεν ήταν άφθαρτοι. Ήταν άνθρωποι με σάρκα και οστά που σφράγισαν ως θεμέλιοι λίθοι την πολιτιστική ταυτότητα και αισθητική της μεταπολεμικής Ελλάδας.
Αν ζητήσω τώρα από ένα μεγάλο μουσικό μοντέλο (LMM), με μία μόνο εντολή (prompt), να γράψει τραγούδια ‘σε στυλ’ Θεοδωράκη και Χατζιδάκι, θα μου βγάλει, πρόθυμα και υπάκουα, ένα σωρό αποτελέσματα (output) και γρήγορα μάλιστα. Αρκετά από αυτά μπορεί να ακούγονται ενδιαφέροντα. Η τεχνητή νοημοσύνη εκπαιδεύεται σε όλες τις γνωστές τεχνικές μουσικής σύνθεσης, οικειοποιώντας πλούσιες αρετές αισθητικής προσομοίωσης. Ίσως στο μέλλον, το προϊόν των αλγορίθμων να μας συναρπάζει ολοένα και περισσότερο. Ακόμα κι αν αυτοί -όχι οι ίδιοι οι αλγόριθμοι φυσικά, αλλά οι κερδοσκόποι χειριστές τους- συνεχίζουν να περιφρονούν επιδεικτικά τον κόπο των ανθρώπων δημιουργών, τα έργα των οποίων χρησιμοποιούν αυθαίρετα ως πρώτη ύλη στο επιχειρηματικό τους εγχείρημα.
Όμως, η ακτινοβόλος παρουσία του ανθρώπου δημιουργού, όπως γίνεται αισθητή μέσα από το σώμα, το πνεύμα, το έργο και τον στοχασμό του, είναι μοναδική και πρωτότυπη. Το καλλιτεχνικό του έργο είναι η απόδειξη ότι έζησε σε μία Πόλη με ανθρώπους συμπάσχοντες, συνδιαμορφώνοντας τα πυρηνικά θεμέλια και όριά της. Υπάρχουν μάρτυρες, μαρτυρίες, τα ίδια του τα έργα, τα έργα άλλων καλλιτεχνών που εμπνεύστηκαν από τον βίο και την τέχνη τους, που περιέσωσαν, που ακολούθησαν το παράδειγμα. Και έτσι έγιναν κι εκείνοι μέρος αυτής της Πόλης.
Ο ενσώματος βίος που βιώθηκε και έληξε είναι μια ανθρώπινη συνθήκη. Όπως είναι και η μαγική εμπειρία του δημιουργείν που όμως εκείνη δε λήγει, αλλά μεταλαμπαδεύεται στο διηνεκές. Ας την εναγκαλιστούμε, ας τη φροντίσουμε ολόψυχα. Ας σκάψουμε τα θεμέλια κι ας διευρύνουμε τα όρια αυτής της Πόλης, κληροδοτώντας το βίωμα της ανάτασης, της μετουσίωσης, της φαντασίας, της ενσυναίσθησης, της συγκίνησης στις επόμενες γενιές καλλιτεχνών. Και επιπλέον, ας προστατέψουμε την αξία της, ας περιφρουρήσουμε τα πνευματικά δικαιώματα στην εποχή της ΤΝ με θαρραλέα πολιτική βούληση, με ισχυρό νομικό πλαίσιο, με κοινωνική αξιοπρέπεια και αλληλεγγύη για τους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών.
Το ζήτημα δεν είναι απλώς νομικό, οικονομοτεχνικό ή τεχνοκρατικό. Αφού πρόκειται για μια Πόλη, όμορφη και μαγική, της ανθρωπινότητας, της μνήμης και της ιστορίας. Θα μας ακολουθεί παντού, εφόσον την κουβαλάμε εντός μας και δεν την εναποθέσουμε μια μέρα συλλογικά ως ευθύνη στην εικονική (Virtual Reality), την επαυξημένη (Augmented Reality) ή τη μικτή πραγματικότητα (Mixed Reality), γυρεύοντας άλλες θάλασσες και άλλες γειτονιές*.
Ηλιάννα Αντωνίου
Διευθύντρια Επικοινωνίας AUTODIA
*Κωνσταντίνος Π. Καβάφης, Η Πόλις, 1910